Dolina Nidy

Historia stosowania gipsu

Naturalny gips we wszystkich swych postaciach by┼é stosowany od zarania cywilizacji dzi─Öki dost─Öpno┼Ťci, ┼éatwo┼Ťci obróbki i przetwarzania, niskiej cenie i urodzie.

W sztukach pi─Öknych nie straci┼é swego znaczenia dotychczas, a wykorzystanie jego najlepszych odmian do celów artystycznych jest jak najbardziej uzasadnione i mo┼╝e rozszerzy─ç jego zakres dotychczasowego stosowania we wspó┼éczesnym budownictwie.

Ska┼éy o jednorodnej, drobnokrystalicznej, pi─Öknej strukturze stosowano jako dekoracyjny materia┼é rze┼║biarski i budowlany – kamie┼ä licowy, ok┼éadziny. Natomiast odmiany bardzo czyste, prze┼Ťwituj─ůce, jak alabaster i selenit - stosowano jako materia┼é rze┼║biarski, do wyrobu drobnych przedmiotów dekoracyjnych, a w cienkich p┼éytkach nawet jako zamkni─Öcia okien, jak równie┼╝ do produkcji gipsu rze┼║biarskiego wysokiej jako┼Ťci.
Najszerzej stosowano gips palony pó┼éwodny, jako spoiwo mineralne zarówno w zaprawach budowlanych, wyprawach wewn─Ötrznych, stiukach i sztukateriach oraz jako materia┼é rze┼║biarski. Pewne zastosowanie znalaz┼é tak┼╝e gips typu jastrychowego (posadzki i p┼éyty dekoracyjne), jak równie┼╝ gips palony, gaszony nadmiarem wody – zaprawy w malarstwie sztalugowym.

NOWA DOLINA NIDY posiada bardzo bogate zasoby naturalnego kamienia gipsowego, który ma wiele zalet oraz walorów i stanowi cenny surowiec do produkcji wspania┼éych elementów budowlanych, dla których jest wiele miejsca i uzasadnienia ekonomicznego do zastosowa┼ä we wspó┼éczesnej architekturze wn─Ötrz mieszkalnych, biurowych i u┼╝yteczno┼Ťci publicznej.

  1.  Historyczne zastosowania naturalnego gipsu w budownictwie.

  2. Historyczne zastosowania naturalnego gipsu w architekturze i sztuce.

  3. Tera┼║niejsze zastosowanie spoiw i wyrobów gipsowych we wspó┼éczesnym budownictwie


1. Historyczne zastosowania naturalnego gipsu w architekturze i sztuce.

Prowadzone badania archeologiczne wykaza┼éy, ┼╝e najstarsze zastosowania naturalnego gipsu by┼éy oko┼éo 9 000 r. p.n.e. w Anatolii (dzisiejsza Turcja). W Egipcie dynastycznym notujemy najstarsze zastosowania gipsu palonego w latach 5 000 - 3 400 p.n.e. Stosowano go obok mu┼éu nilowego, jako zaprawa w czasie budowy Sfinksów oraz wyprawa ┼Ťcian i posadzek w grobowcach (Tutenhamona). W zaprawach egipskich gips by┼é s┼éabo i nierównomiernie wypra┼╝ony, prawdopodobnie w piecach garncarskich, albo w najprostszych ogniskach, cz─Östo z domieszkami kalcytu i piasku, ze wzgl─Ödu na zanieczyszczenia surowca. W Mezopotamii, Babilonie, Asyrii - naturalny kamie┼ä gipsowy stosowano jako materia┼é budowlany oraz jako wyprawy wewn─Ötrzne i zewn─Ötrzne. W Grecji - Mykeny (Kreta) pa┼éac Knossosa (2 000-1 400 p.n.e.) - kamie┼ä gipsowy stosowano jako wyk┼éadzin─Ö posadzek i licowanie ┼Ťcian. W owym czasie nie stosowano jeszcze zapraw gipsowych. W staro┼╝ytnej Grecji i Rzymie w III wieku p.n.e. stosowano gipsowe wyprawy wewn─Ötrzne - cz─Östo dekorowane, oraz rze┼║by i stiuki. W Azji ┼Ürodkowej palony gips, z naturalnymi domieszkami gliny i zwi─ůzków ┼╝elaza tzw. rancz - stosowano do wypraw wewn─Ötrznych i zewn─Ötrznych, dekoracji rze┼║bionych (stosowany jest przez wiele firm do czasów wspó┼éczesnych). W Europie ponowne odkrycie palonego gipsu, po kilku wiekach zastoju nast─Öpuje w IV – VI wieku.
  • Romanizm (X-XII wiek): stosowano zaprawy gipsowe czyste i mieszane z wapnem i domieszkami piasku, py┼éu ceglanego – ponad po┼éowa budowli Pary┼╝a z tego okresu ma zaprawy gipsowe, w Krakowie na Wawelu - ko┼Ťció┼éek Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny.
  • Gotyk (XII-XIV wiek): Niemcy (zaprawy, wyprawy i posadzki), W┼éochy (g┼éadzie na kamiennych ┼Ťcianach, pod┼éo┼╝a pod freski), Anglia (wyprawy ┼Ťcian, dekoracje gipsowe - Windsor).Gips typu jastrychowego stosowano do posadzek i p┼éyt dekoracyjnych (w Polsce kolegiata w Wi┼Ťlicy, katedra w Gnie┼║nie).
  • Renesans (XV wiek): wyprawy stiukowe polerowane, sztukaterie rze┼║biarskie, zaprawy w malarstwie sztalugowym (W┼éochy, Hiszpania).
  • Barok (XVII wiek) do czasów wspó┼éczesnych: dekoracje stiukowe, materia┼é rze┼║biarski, masowa produkcja elementów dekoracyjnych, wyprawy wewn─Ötrzne.

2. Historyczne zastosowania naturalnego gipsu w architekturze i sztuce.

Zdobienie ┼Ťcian budynków pochodzi z czasów staro┼╝ytnych, kiedy to w Mezopotamii w ┼Ťwie┼╝─ů wypraw─Ö ┼Ťciany wgniatano kawa┼éki minera┼éu tworz─ůce ornament geometryczny (romby, spirale itp.). Podobnie w staro┼╝ytnym Egipcie lub Grecji. Stosowano do tego celu p┼éytki lub paski ró┼╝nych kolorowych kamieni. U┼╝ywanie kolorowych ornamentów towarzyszy technice tynkarskiej i sztukatorskiej od tysi─Öcy lat. Mia┼éo ono na celu o┼╝ywienie tynku ┼Ťciany i podkre┼Ťlenie niektórych elementów podzia┼éu architektonicznego, pasami zdobniczymi lub punktowymi akcentami np. rozety, kartusze. Termin ornament pochodzi z ┼éaci┼äskiego wyrazu ornare, co znaczy wyposa┼╝y─ç, przyozdobi─ç. Odnosi si─Ö on do pojedynczych form zdobniczych lub ich zespo┼éów powstaj─ůcych na zasadzie powtarzalno┼Ťci motywu zdobniczego. Wszystkie ornamenty s─ů budowane zazwyczaj wg pewnych prawid┼éowo┼Ťci uwzgl─Ödniaj─ůcych trzy g┼éówne czynniki tj. kontrast, rytm i dynamik─Ö. Ka┼╝da epoka architektoniczna charakteryzuje si─Ö okre┼Ťlonymi motywami, chocia┼╝ cz─Östo zauwa┼╝a si─Ö powrót do sztuki zdobniczej greckiej, Bliskiego Wschodu i Egiptu.
W ornamentyce rzymskiej najcz─Ö┼Ťciej spotyka si─Ö motyw li┼Ťci akantu, li┼Ťci d─Öbu, bluszczu, szyszki pinii. Cz─Östo wyst─Öpuj─ů te┼╝ sfinksy, amorki itp.

3. Tera┼║niejsze zastosowanie spoiw i wyrobów gipsowych we wspó┼éczesnym budownictwie

Obecnie spoiwa i wyroby gipsowe znajduj─ů bardzo szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach gospodarki ┼Ťwiatowej. Szczególnie przydatne i cenione s─ů naturalne spoiwa gipsowe w budownictwie, ceramice, odlewnictwie, chemii i medycynie.
Produkty gipsowe s─ů doskona┼éym materia┼éem do prac wyko┼äczeniowych ze wzgl─Ödu na wiele wspania┼éych walorów takich jak: czysto┼Ť─ç ekologiczna, dobra izolacyjno┼Ť─ç cieplna i d┼║wi─Ökoch┼éonna, ognioochronno┼Ť─ç, pozytywne oddzia┼éywanie zdrowotne - stwarzaj─ů przyjazny mikroklimat w pomieszczeniach, szybkosprawno┼Ť─ç i uniwersalne zastosowanie szczególnie w budownictwie mieszkaniowym i biurowym.
W budownictwie krajowym dopiero w ostatniej dekadzie, nast─ůpi┼éo wyra┼║ne o┼╝ywienie w zastosowaniu wyrobów gipsowych. Mo┼╝na zaobserwowa─ç nawet znaczn─ů dynamik─Ö przy ci─ůgle nie najlepszej koniunkturze na rynku budowlanym. Pomimo intensywnego nadrabiania zaleg┼éo┼Ťci nadal jeste┼Ťmy daleko w tzw. wska┼║niku zu┼╝ycia gipsu, liczonym na jednego mieszka┼äca, w porównaniu do krajów, które od dawna doceni┼éy walory wyrobów gipsowych tj. USA, Kanada, Francja, Niemcy, W┼éochy, Hiszpania. W krajach tych obserwuje si─Ö stale wzrastaj─ůce zainteresowanie gipsem dla budownictwa przede wszystkim ze wzgl─Ödu na jego walory zdrowotne, estetyczne, a tak┼╝e ze wzgl─Ödu na w┼éasno┼Ťci termoizolacyjne i ma┼é─ů energoch┼éonno┼Ť─ç produkcji w stosunku do innych materia┼éów wi─ů┼╝─ůcych.
Ogólnie w budownictwie ┼Ťwiatowym ukszta┼étowa┼é si─Ö jeden dominuj─ůcy strategicznie kierunek stosowania wyrobów gipsowych tj. stosowanie wyrobów gipsowych, jako materia┼éów wyko┼äczeniowych do prac wewn─ůtrz pomieszcze┼ä.
Natomiast g┼éówne kierunki bezpo┼Ťredniego zastosowania w budownictwie kszta┼étuj─ů si─Ö nast─Öpuj─ůco:

  • podzia┼é wewn─Ötrzny pomieszcze┼ä - ┼Ťcianki dzia┼éowe,
  •  suche lub mokre tynki gipsowe wewn─Ötrzne,
  • sztablatury, g┼éadzie gipsowe,
  • lekkie sufity podwieszane,
  • elementy dekoracyjne i sztukateryjne,
  • podk┼éady pod┼éogowe (suche jastrychy),
  • stropy, pustaki gipsowe (kierunek marginalny).

Obok zastosowa┼ä w budownictwie, gips - w postaci nieprzetworzonej, stosowany jest szeroko w produkcji cementu, jako regulator czasu wi─ůzania oraz w postaci wysoko przetworzonej - w ceramice, odlewnictwie, górnictwie, medycynie i innych dziedzinach.
W Polsce profil produkcji i zastosowa┼ä gipsu oraz wyrobów gipsowych jest zbli┼╝ony do profilu produkcji krajów o d┼éugoletnich tradycjach.
Pojawiaj─ůce si─Ö odno┼Ťniki w formie nowych okien :

Stiuki gipsowe

S─ů to szlachetne wyprawy o bardzo drobnoziarnistej strukturze, maj─ůce po ca┼ékowitym stwardnieniu i odpowiedniej obróbce, tward─ů, g┼éadk─ů i l┼Ťni─ůc─ů powierzchni─Ö na┼Ťladuj─ůc─ů polerowany naturalny kamie┼ä. Najcz─Ö┼Ťciej imitowane s─ů faktury marmuru, dlatego te┼╝ stiuki cz─Östo bywaj─ů nazywane sztucznym marmurem.
Stiuki wykonywano ju┼╝ w staro┼╝ytno┼Ťci. Architekt rzymski Witruwiusz ┼╝yj─ůcy w I w. p.n.e. w swoim s┼éynnym dziele pt. „O architekturze ksi─ůg dziesi─Ö─ç”, opisa┼é sposób wykonania stiuku z zaprawy wapiennej z proszkiem marmurowym. Zapraw─Ö t─Ö nak┼éadano w trzech warstwach na podk┼éad z trójwarstwowego tynku wapiennego, z zag─Öszczeniem zaprawy stiukowej przez ubijanie pa┼ékami, wyg┼éadzanie i polerowanie powierzchni. W okresie baroku stosowanie stiuków sta┼éo si─Ö bardzo popularne ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e umo┼╝liwi┼éy one realizacj─Ö bogatych form zdobniczych, których wykonanie w kamieniu by┼éoby wr─Öcz niemo┼╝liwe lub podci─ůga┼éoby za sob─ů ogromne koszty.
Obecnie rozró┼╝nia si─Ö w praktyce dwa zasadnicze rodzaje stiuków:

  • stiuk wapienny lustrzany, zwany po polsku stucco – (lustro),
  • stiuk gipsowy.

Ten pierwszy wykonywany jest na bazie wapna i mo┼╝na go zastosowa─ç na elewacji budynku. Natomiast stiuk gipsowy wykonuje si─Ö z modyfikowanego gipsu alabastrowego, albo gipsu podwójnie wypalanego tzw. gipsu a┼éunowego, zwanego te┼╝ gipsem marmurowym o wysokiej twardo┼Ťci i wytrzyma┼éo┼Ťci oraz naturalnych pigmentów barwi─ůcych.

Sztukateria gipsowa

S─ů to dekoracyjne elementy budowlane rze┼║bione lub odlewane zazwyczaj z gipsu modelowego, a po wysuszeniu mocowano je do ┼Ťcian lub sufitów, wed┼éug wykonanych projektów architektonicznych okre┼Ťlonych pomieszcze┼ä.
Sztukateria zdobi┼éa wn─Ötrza mieszka┼ä i pa┼éaców zamo┼╝nych ludzi ju┼╝ w staro┼╝ytno┼Ťci. W wiekach pó┼║niejszych wielokrotnie wraca┼éa do ┼éask, szczególnie ch─Ötnie stosowana by┼éa w architekturze wn─Ötrz krajów ┼Ťródziemnomorskich, sk─ůd przenika┼éa na pó┼énoc i wschód Europy. W wielu podziwianych dzi┼Ť zabytkach, stanowi ona trwa┼ée elementy decyduj─ůce o stylu i charakterze obiektu. Gipsowe profile, naro┼╝niki, rozety ozdobne, kolumny, ┼éuki, wielopoziomowe sufity, oraz wiele innych zestawów dekoracyjnych - to szeroka gama stylowa ponadczasowych form, które w harmonijny sposób wyko┼äczaj─ů ka┼╝de wn─Ötrze. Nadaj─ů one pomieszczeniom estetyczny i reprezentacyjny wygl─ůd.
Sztukateria gipsowa znajduje zastosowanie tylko wewn─ůtrz budynków, chocia┼╝ spotyka si─Ö obecnie te┼╝ elementy ozdobne wykonane z polistyrenu ekstrudowanego lub specjalnych mieszanek wodoodpornych do zastosowa┼ä na ┼Ťcianach zewn─Ötrznych - gzymsy.

Sztablatura gipsowa

We wspó┼éczesnym budownictwie, gdzie aran┼╝acje pomieszcze┼ä s─ů wa┼╝nym elementem reprezentacyjnym i marketingowym powraca si─Ö coraz cz─Ö┼Ťciej do wykonywania sztablatury. W uproszczeniu jest to praktycznie g┼éad┼║ gipsowa bardzo wysokiej jako┼Ťci. Sztablatur─Ö wykonuje si─Ö wewn─ůtrz suchych pomieszcze┼ä z gipsu modelowego, poprzez równomierne na┼éo┼╝enie pac─ů stalow─ů zaprawy z gipsu modelowego i mleczka wapiennego, w warstwie do ok. 2 mm, na odpowiednio przygotowany podk┼éad powierzchni. Nast─Öpnie staranne wyrównanie i zag┼éadzenie powierzchni i dalej scyklinowanie oraz zacieranie pac─ů, a┼╝ do uzyskania powierzchni bardzo równej, szczelnej bez porów. Dobrze wykonana sztablatura jest bardzo g┼éadka z widocznym po┼éyskiem. Wymagania jako┼Ťciowe dla sztablatury s─ů takie, jak dla zwyk┼éych tynków doborowych IV kategorii.

 

Aktualno┼Ť─çi

News image

Wszyscy jeste┼Ťmy kibicami.

Pod takim piłkarskim hasłem, w sobotę 4 czerwca w Dolinie N...

News image

Dolina Nidy z ca┼é─ů Polsk─ů czyta dzieciom

To był wspaniały majowy weekend dla uczni&oacut...

News image

Wyr├│┼╝nienie EMAS

Specjalne wyró┼╝nienie EMAS od Komisji Europejskiej...

News image

Ekoodpowiedzialni

Wyró┼╝nienie „Ekoodpowiedzialni w biznesie&rd...

News image

Zaduszki Jazzowe 2014

Dolina Nidy mianowana była Złotym Sponsorem tegorocznej X e...

News image

Gruzja znana i nieznana z Dolin─ů Nidy

W dniach  29 sierpnia do 5 wrze┼Ťnia Dolina Nidy zorganizowa...

News image

Ballady Europy ÔÇô 2014

Poprzednie edycje festiwalu „Ballady Europy” od...

News image

Dolina Nidy sponsorem festiwalu

Koncertem ┼Ťwiatowej s┼éawy artystów rozpocz─ů┼é si─Ö 20 Mi─Ödz...

News image

Dolina Nidy dzieciom

Dni Otwarte Doliny Nidy 2014  - Piknik rodzinny pod has┼éem ...

News image

Dzień Dziecka

W ┼╝yciu ka┼╝dego cz┼éowieka przychodz─ů takie chwile, które ...